Wapnowanie gleby. Kiedy, jak i czym wapnować glebę?

Uregulowany odczyn gleby jest podstawą w prowadzeniu prawidłowej produkcji na gruntach ornych. Odpowiada on za szereg procesów zachodzących w glebie począwszy od mineralizacji resztek pożniwnych poprzez przemiany azotu w glebie, kończąc na przyswajalności składników pokarmowych.  Optymalnym odczynem gleby jest przedział pH pomiędzy 6,0-7,0. W tym przedziale gleby zachodzi najlepsze odziaływanie na najważniejsze przemiany zachodzące w glebie. Niestety na glebach w Polsce w dalszym ciągu dominuje kwaśne gleby, który przynoszą wiele szkód i nie pozwalają w pełni wykorzystywać potencjału plonotwórczego.

Skutki kwaśnego odczynu gleby

Uwstecznianie fosforu i osłabianie systemu korzeniowego

Pierwszym poważnym problemem, który przychodzi na myśl odnosząc się do zakwaszenia gleb jest uwstecznianie fosforu czyli najdroższego makroskładnika. Dzieje się tak ze względu na pojawianie się w glebie metali ciężkich czyli związków glinu, które łączą się z fosforem. Dodatkowo związki glinu działają toksycznie na uprawiane rośliny. Objawia się to głównie słabym ukorzenieniem i słabą kondycją roślin przez cały sezon wegetacyjny. Drugim mikroelementem, który działa toksycznie jest mangan. Jego nadmiar również działa niekorzystnie na rozwój korzeni. Toksycznie na rozwój korzeni działają również wytwarzające się w takich warunkach kwasy organiczne takie jak metan czy siarkowodór.

Osłabienie tworzenia próchnicy 

Kolejnym niekorzystnym skutkiem jest zahamowanie tworzenia próchnicy w glebie. Rozwój wszystkich korzystnych  bakterii i innych mikroorganizmów w glebie intensyfikuje się w przedziale pH powyżej 6,0. PH gleby poniżej tego poziomu obniża znacząco ilość mikroorganizmów w glebie odpowiedzialnych za rozkład resztek pożniwnych obniżając procesy powstawania próchnicy. W niskim pH dominują natomiast procesy gnilne, które powodują wzrost ilości patogenów w glebie, przyczyniając się do zwiększenia presji chorób roślin w latach następczych. 

Zmniejszona przyswajalność makroelementów

Na kwaśnych glebach istnieje również problem z przyswajalnością makroelementów, która drastycznie spada. Azot, fosfor, potas, magnez, siarka czy wapń najlepiej przyswajalna jest w granicy pH 6,0-7,0. Na glebach o niższym odczynie przyswajalność tych składników spada nawet o 30-50% powodując, że poniesione nakłady nie są wykorzystywane i nie przekładają się na zwyżkę plonu. 

Zwiększona podatność roślin na mróz

Innymi niekorzystnymi zjawiskami jest zaburzenie i powstanie niekorzystnego stosunku potasu do wapnia, który powoduję, że rozrzedzają się soki komórkowe w roślinach w okresie zimowym, które mogą zwiększać ryzyko wymarzania.

Przyczyny zakwaszania gleb 

Głównymi przyczynami zakwaszania gleb w Polsce jest wymywanie wapnia przez opady atmosferyczne oraz stosowanie nawozów mineralnych. W naszym kraju w największej ilości występują gleby brunatne bielicowe i płowe. I to właśnie występowanie na dużym areale gleb bielicowych i płowych, które nie posiadają zwartego podglebia przez, które wymywane są znaczne ilości wapnia odpowiadającego za zakwaszanie gleby. Stosowanie natomiast nawozów zawierających azot i siarkę powoduję obniżanie poziomu pH. Nawozami najbardziej zakwaszającymi glebę są: siarczan amonu, mocznik, saletrosan, saletra amonowa, saletrzak. Wysiewając te nawozy należy uzupełniać co jakiś czas ilość wapna w glebie.

W jakim terminie najlepiej przeprowadzić zabieg wapnowania gleby

Zabieg, w którym rozsiewamy wapno na polach jest najlepiej przeprowadzić zaraz po zebraniu rośliny głównej z pola, a przed wykonaniem uprawek pożniwnych. Wykonanie tego zabiegu w tym terminie pozwala bardzo dobrze wymieszać zastosowany nawóz wapniowy i rozmieścić go w całym profilu warstwy uprawnej gleby w trakcie wykonywanie zabiegów talerzowania, gruberowania oraz orki. Zastosowanie tego zabiegu w tym czasie pozwala ponadto na rozpuszczenie się wapna i rozpoczęcie odkwaszania jeszcze przed uprawą roślin następczych. W przypadku siewów rzepaku ze względu na duże wymagania pokarmowe (poprawa przyswajalności składników pokarmowych) oraz  dość małą przerwę między zbiorem przedplonu, a zakładaniem plantacji, która wiąże się ze stosowaniem nawozów fosforowych i azotowych oraz zbyt małym okresem, w którym możliwe jest zadziałanie wapna zabieg wapnowania jest najlepiej przeprowadzić przed siewem przedplonu. 

W sytuacji, w której dostaliśmy do uprawy świeżo nabytą działkę i zauważamy miejsca z niskim pH możemy przez cały sezon wegetacyjny interwencyjnie podawać wapno kredowe w dawkach 300-500 kg, które wspomaga rozwój roślin w czasie wzrostu i następnie po zbiorze zastosować odpowiednią dawkę np. wapna węglanowego. 

Czym należy wapnować glebę?

Do każdego pola stosując nawozy mineralne oraz wapniowe należy podejść indywidualnie. Pierwszą rzeczą, którą należy zrobić jest zbadanie gleby pod względem zasobności w stacji chemiczno-rolniczej. Posiadając wyniki prób glebowych można przystąpić do zakupu wapna. Do wyboru posiadamy wapna węglanowe, dolomitowe (z zawartością magnezu), kredowe oraz tlenkowe. Rodzaj wapna należy dostosować bezpośrednio do sytuacji na polu. Wapna dolomitowe działają najwolniej ze względu na swój skład i sposób rozpuszczania, ale posiadają w składzie magnez, którym najprościej można uzupełnić niedobory tego składnika. Wapno dolomitowe może być stosowane na wszystkie typy gleb. Wapno tlenkowe charakteryzuję się bardzo dobrą reaktywnością co przyczynia się na tempo odkwaszania. Powinno się je stosować na glebach ciężkich. Wapno węglanowe może być stosowane na wszystkie rodzaje gleb  i jest podstawą procesu odkwaszania. Kreda natomiast jest wapnem, które działa szybko (wolniej tylko od tlenkowego), ale zarazem jest nie agresywne dla gleby i roślin, dlatego nadaję się bardzo dobrze do nawożenia interwencyjnego. 

Nawóz wapniowy, a dawka

Najprostszą metodą na odkwaszanie gleby lekkich silnie zakwaszonych jest stosowanie jesienią wapna węglanowego w dawce 3,5-4 t/ha oraz podanie jesienią lub wiosną na rosnące już rośliny wapna kredowego, które spowoduję wzrost pH ziemi w górnej warstwie co zapewnia prawidłowy wzrost i rozwój roślin.

Na glebach o większym udziale frakcji ilastej można z powodzeniem stosować powyższy sposób wapnowania lub można też opierać się na nawożeniu samym wapnem węglanowym w dawkach 3-4t/ha lub nawet wapnem tlenkowym w dawkach 2 t na glebach ciężkich.

Jak często powinno się nawozić glebę wapnem?

Proces odkwaszania gleb kwaśnych jest procesem długotrwałym. Do momentu uregulowania odczynu do właściwego poziomu powinno się wapnować gleby co 2-3 lata, albo co rok niższymi dawkami. W przypadku uregulowanego pH na poziomie 6,0-6,7, żeby podtrzymać ten odczyn i wyrównać różnicę wapnia, które zostało wypłukane oraz gleby, do której były aplikowane nawozy zakwaszające wystarczy przeprowadzić wapnowanie raz na 4 lata w dawkach zalecanych po wykonaniu prób glebowych.