Uprawa rzepaku ozimego krok po kroku

Popularność uprawy rzepaku ozimego w ostatnich latach bardzo mocno wzrosła. Sprzyjały temu panujące dobre warunki pogodowe, które pozwalały osiągać wysokie plony oraz wysokie ceny nasion, które zapewniały opłacalność produkcji. Ponadto rzepak ozimy wpływa pozytywnie na wzrost roślin następczych oraz pozwala jesienią rozłożyć czas zasiewów roślin ozimych. Niestety uprawa rzepaku nie należy do najłatwiejszych ponieważ, posiada też swoje wady, którymi są: duża ilość zabiegów środkami ochrony roślin w sezonie wegetacyjnym, bardzo duży wpływ warunków atmosferycznych oraz anomalii pogodowych na plon, silna presja szkodników oraz potrzeba precyzyjnego wykonywania zabiegów w ściśle określonych fazach rozwojowych. Ponadto w tym sezonie mocno spadła opłacalność produkcji ze względu na wysokie koszty środków do produkcji i niskie ceny rzepaku w skupach. Mając to na uwadze warto przyłożyć się do siewu oraz początkowych zabiegów w rzepaku, aby od samego początku rzepak był w bardzo dobrej kondycji i nie potrzebował ponoszenia dodatkowych kosztów przez rolników.  Na jakie aspekty warto więc zwrócić uwagę przygotowując się do uprawy rzepaku?

Wybór stanowiska pod uprawę rzepaku

Rzepak ozimy bardzo dobrze plonuję na glebach kompleksów pszennych. Na takich glebach jest w stanie pokazać swój całkowity potencjał plonotwórczy. Sprawdza się również na glebach klas IV-V zadbanych i zasobnych w składniki pokarmowe. Dobrymi stanowiskami są gleby próchniczne o przepuszczalnym podglebiu. Rzepak nie udaję się natomiast na glebach o zniszczonej strukturze gruzełkowatej oraz na glebach, na których wytworzyła się podeszwa płużna. Słabiej może się również rozwijać na glebach kwaśnych poniżej pH 5,5.

Dobór odmiany rzepaku do siewu

Odpowiedni wybór odmiany to kluczowa kwestia w uprawie rzepaku. Ma ona wpływ na rozwój roślin przez całą resztę sezonu wegetacyjnego. Odpowiednie dostosowanie cech genetycznych danej odmiany do stanowiska, nawożenia, systemu uprawy czy odporności na niesprzyjające czynniki środowiska pozwala zwiększyć znacznie uzyskany plon.

Dokonując wyboru warto zwrócić uwagę na:

• potencjał plonotwórczy odmiany,
• przeznaczenie na poszczególne stanowiska glebowe
• sposób technologii siewu
• odporność na wirusa żółtaczki rzepy, suchą zgniliznę kapusty, zgniliznę twardzikową,
• mrozoodporność,
• zdolność do osypywania nasion
• tolerancję na niskie pH gleby
• tolerancję na kiłę kapusty
• szybkość kwitnienia i dojrzewania
• zawartość oleju w nasionach

Więcej informacji na temat wyboru odmiany rzepaku można znaleźć w poprzednim artykule o najlepszych odmianach rzepaku na sezon 2023/2024 oraz w najświeższym artykule o najlepszych odmianach rzepaku na sezon 2025

Nawożenie rzepaku ozimego

Rzepak jest rośliną wymagającą znacznego nawożenia. Braki i błędy popełnione w tym aspekcie potrafią mieć negatywny wpływ na uzyskany plon. Rzepak powinien być wysiewany na glebach o uregulowanym pH w przedziale 6-7. Na glebach o takim odczynie przyswajalność składników pokarmowych jest największa i pozwala w największym stopniu wykorzystać zastosowane nawozy. W przypadku potrzeby wapnowania gleby warto przeprowadzić ten zabieg przed przedplonem rzepaku.

Rzepak pobiera znaczne ilości azotu, fosforu, potasu, wapnia, siarki, boru i cynku. W nawożeniu jesiennym stosuje się zazwyczaj całkowitą dawkę fosforu, a nawożenie azotem i potasem dzieli się na okres jesienny i wiosenny. Rzepak podczas długiej i ciepłej jesieni jest w stanie pobrać nawet 60-80 kg N, a niedobory tego składnika jesienią potrafią w znacznym stopniu obniżyć potencjał plonotwórczy. Jesienią nie warto jednak stosować zbyt dużych dawek azotu w formie saletrzanej, ponieważ może dojść do rozhartowania roślin i osłabienia przezimowania. Wiosną jak najszybciej należy podać pozostałą zaplanowaną ilość azotu. Warto również pamiętać o zastosowaniu siarki, która wspomaga wykorzystanie azotu oraz drugiej dawki potasu, który odpowiada za gospodarkę wodną w roślinie. Podczas zaopatrywania roślin w mikroelementy warto pamiętać o nawożeniu borem. Jego niedobór jesienią obniża zdolność do zimotrwałości, a wiosną obniża zapylenie, wytworzenie łuszczyn i nasion.

W czasach wysokich cen nawozów nawożenie warto wykonywać na podstawie wykonanych prób glebowych , aby dokładnie dobierać ilość potrzebnych składników względem potrzeb roślin i zasobności gleby.

Siew rzepaku ozimego

Termin siewu rzepaku ozimego przypada na okres od końca pierwszej dekady sierpnia w północno-wschodniej części kraju do końca sierpnia w Polsce południowo-zachodniej. Rzepak w technologii orkowej powinien być wysiany w starannie uprawioną i spulchnioną glebę. W przypadku siewu bezpośredniego w ściernisko nasiona wysiewa się w spulchniony pas gleby przygotowany podczas przejazdu siewnikiem. Rzepaku nie należy wysiewać zbyt głęboko ponieważ, spowoduję to nierówne wschody. Optymalna głębokość siewu wynosi 1,5-3 cm. Na glebach cięższych i bardziej zlewnych należy siew przeprowadzać płyciej, natomiast na glebach luźniejszych i przesuszonych nasiona można umieścić trochę głębiej.

Norma wysiewu

Rzepak populacyjny w terminie optymalnym wysiewa się w granicach 50-60 nasion/m², a odmiany mieszańcowe w granicach 30-50 nasion/m². W przypadku opóźnionego terminu siewu warto zwiększyć normę wysiewu o około 10%.

Należy dążyć, aby w łanie rzepaku po zimie w odmianach populacyjnych było 45-50 roślin na metr kwadratowy, a w odmianach hybrydowych około 30 roślin na metr kwadratowy.

Odchwaszczanie rzepaku

Uprawa rzepaku wymaga przeprowadzenia bardzo starannego zabiegu odchwaszczania. Istnieje możliwość wykonania zabiegu doglebowego bezpośrednio po siewie lub odłożenia go do kilku dni po siewie. Zabieg doglebowy powinien być wykonany na wilgotną i dobrze uprawioną bez grud ziemie. Wykonując ten zabieg warto wspomagać się adiuwantami przystosowanymi do zabiegów doglebowych, które w bardzo dużym stopniu zwiększają pokrycie gleby i przyczepność substancji do podłoża co powoduję, że zabieg jest skuteczny. Substancjami, które można stosować w tym zabiegu są: chlomazon, metazachlor, dimetenamid-P i chinomerak, W przypadku braku opadów, występowania suchej gleby po siewie warto zdecydować się na wykonanie zabiegu dolistnego lub doglebowo dolistnego. Taki zabieg można wykonać do fazy 4 liści rzepaku. Działa on na chwasty, które już wzeszły oraz zabezpiecza łan przed wschodami kolejnych chwastów. Substancjami, które są dostępne do stosowania w tych fazach są: metazachlor, chlopyralid, pikloram, aminopyralid, chinomerak.

W przypadku niedostatecznej skuteczności zwalczenia chwastów istnieje możliwość wykonania zabiegu poprawkowego wiosną. Niestety ilość substancji dostępnych w tym okresie jest już niewielka. W tym czasie można posiłkować się głównie chlopyralidem oraz halauksyfenem metylu.

Zwalczanie chwastów jednoliściennych: samosiewy zbóż, miotła zbożowa, chwastnica jednostronna i innych w rzepaku możemy przeprowadzić substancjami z grupy graminicydów. Zabieg ten wykonuję się od fazy 2-3 liści do fazy krzewienia chwastów jednoliściennych. W przypadku braku 100% skuteczności istnieje możliwość wykonania zabiegu poprawkowego wczesną wiosną.

Regulacja i zabiegi fungicydowe w rzepaku jesienią i wiosną

Rzepak jest gatunkiem, który znajduje się na polu prawie przez okres całego roku. Ten fakt sprawia, że jest on narażony na porażenie przez choroby przez bardzo długi okres. Hodowcy rzepaku tworzą odmiany z genami odporności na coraz więcej patogenów lecz częsty udział rzepaku w płodozmianie powoduję, że presja ze strony chorób jest duża i należy wykonywać szereg zabiegów fungicydowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na takie choroby jak: sucha zgnilizna kapustnych, zgnilizna twardzikowa, czerń krzyżowych, szara pleśń, mączniak prawdziwy, werticylioza. Zwalczanie chorób jesienią i wczesną wiosną jest zazwyczaj połączone z zabiegiem regulacyjnym. Jesienią przeprowadza się go w fazie 4-6 liści. Ma on na celu zapobieganie nadmiernemu wyniesieniu stożka wzrostu nad ziemię i rozłożenie liści rzepaku na powierzchni gleby co ma spowodować lepsze przygotowanie roślin do przezimowania. Wiosną natomiast zabieg regulacji ma na celu zapobieganie nadmiernemu wzrostowi pędu głównego, a zwiększenie ilości rozgałęzień bocznych, które w odmianach mieszańcowych w głównej mierze odpowiadają za plon. Więcej o tym zabiegu można przeczytać w artykule na temat
regulacji rzepaku wiosną. Warto również nie zapominać o zabiegu na płatka przeprowadzanym w fazie kwitnienia. Ma on za zadanie ochronić łan przed patogenami powstałymi z miejsc przyklejenia się płatków kwiatostanów rzepaku do liści i łodyg. Zabieg ten jest zazwyczaj ostatnim zabiegiem ochronnym, który zabezpiecza cały zbudowany przez cały sezon plon rzepaku.

Ochrona rzepaku przed insektami

Insekty są jednym z większych problemów w prowadzeniu uprawy. Rolnicy muszą się z nimi mierzyć od samego siewu aż po dojrzewanie łanu. Zaraz po siewie rośliny są atakowane przez pchełki ziemne i rzepakowe. Następnie podczas wegetacji trzeba zwrócić uwagę na chowacza galasówka, gnatarza rzepakowca, śmietkę kapuściankę. Wiosną duże straty powoduje chowacz podobnik i chowacz czterozębny, słodyszek rzepakowy oraz pryszczarek kapustnik. Lustrację warto prowadzić wystawiając żółte naczynia oraz zaglądając w rozetę i łan roślin. Zdarza się nawet, że w sezonie potrzeba wykonać ponad 5 wjazdów z insektycydami dlatego, należy pamiętać o zmianie substancji czynnych używanych podczas wykonywania zabiegów na plantacjach.

Desykacja i zabieg sklejania łuszczyn

Sklejanie łuszczyn i desykacja łanu to ostatnie zabiegi agrotechniczne, na które przed żniwami decyduje się część rolników. Zabieg sklejania ma na celu pokrycie łuszczyn warstwą silikonową, która zapewnia elastyczność i zapobiega lub bardzo ogranicza osypywanie się nasion pod względem warunków pogodowych. Zabieg ten powinno się wykonywać na 3-4 tygodnie przed zbiorem w fazie kiedy łuszczyny delikatnie żółkną, ale nadal są elastyczne.

Zabieg desykacji ma natomiast spowodować równomierne dojrzewanie łanu oraz ewentualnie zlikwidować zachwaszczenie w łanie. Zbiór rzepaku desykowanego jest zazwyczaj łatwiejszy od rzepaku nie desykowanego lecz należy pamiętać, że wiąże się zazwyczaj z obniżką plonu spowodowanego przejazdem po ścieżkach z których nasiona podczas zabiegu się osypują, a także ze zbyt wczesnego desykowania łanu, który powoduje, że rośliny nie są w stanie osiągnąć maksymalnej masy tysiąca nasion.
Poprawnie zabieg ten powinien być wykonywany na 3 tygodnie przed zbiorem, kiedy łuszczyny są zielono-żółte. Należy w tym przypadku przestrzegać okresu karencji dotyczącej zbioru.

W przypadku plantacji czystych i z wyrównanym łanem nie warto jednak wykonywać zabiegu desykowania roślin ponieważ, zdrowy i równy łan dojrzeje w swoim optymalnym tempie zachowując maksymalną masę tysiąca nasion i odwdzięczając się zazwyczaj wyższym plonem.

Zbiór rzepaku ozimego

Ten etap prac jest zwieńczeniem wysiłku uprawy rzepaku, który trwał prawie cały rok. Rzepak ozimy można już kosić, gdy wilgotność nasion spadła poniżej 9%. Bardzo ważnym aspektem jest odpowiednie wstrzelenie się w optymalną fazę dojrzałości rzepaku, aby podczas zbioru nie spowodować zbyt dużych strat związanych z nie pełną dojrzałością łuszczyn znajdujących się na samym dole roślin. Zbyt wczesny zbiór powoduję, że znajdujące się w nich nasiona nie wymłacają się i wylatują przez kombajn wraz ze słomą. Co raz więcej odmian rzepaku posiada zwiększoną odporność na osypywanie nasion więc nie warto zbytnio śpieszyć się ze zbiorem ze względu obawę o osypanie, a pozwolić dojrzeć całkowicie rzepakowi nawet kosztem zbioru po zbożach ozimych. Kombajn do zbioru rzepaku warto uzbroić w specjalny stół rzepaczany, który pozwala zniwelować straty występujące podczas omłotu nawet o 10%