Uprawa słonecznika od siewu do zbioru - co warto wiedzieć?

Co warto wiedzieć o uprawie słonecznika od siewu do zbioru?

Słonecznik – helianthus annuus – przeznaczenie uprawy Słonecznika

Słonecznik jest rośliną oleistą pochodzącą z klimatu ciepłego. Zwiększenie jego uprawy na terytorium Polski wynika z poprawy warunków termalnych, przekonania rolników o niższych wymaganiach nawozowych tej uprawy co stanowi alternatywę dla uprawy innych roślin. Kolejnym powodem  jest zwiększenie zapotrzebowania ze strony zakładów przetwórczych na ten surowiec. Słonecznik jest zazwyczaj skupowany przez zakłady olejarskie i przetwarzany na olej słonecznikowy. Innymi gałęziami, na które można przeznaczyć nasiona słonecznika jest produkcja pasz oraz żywności. Część produktów ubocznych z przetwarzania słonecznika znajduje swoje zastosowanie w produkcji biopaliw.

Zalety z siewu słonecznika

Słonecznik ze względu na to, że jest rośliną z rodziny astrowatych powoduję przerwanie płodozmianu zbożowego, który jest dominujący w naszym kraju. Rośliny słonecznika wytwarzają dużą ilość biomasy, która po trafieniu do gleby wzbogaca stanowisko w masę organiczną. Ponadto wytwarza on palowy system korzeniowy co powoduję, że jest w stanie z głębszych warstw gleby pobrać składniki pokarmowe i wodę. Palowy system korzeniowy powoduję także rozluźnienie gleby w profilu glebowym co wpływa pozytywnie na warunki powietrzno-wodne. Słonecznik jest także rośliną miododajną co urozmaica krajobraz i jest pozytywne dla funkcjonowania owadów miododajnych.

Wymagania stanowiskowe słonecznika

Słonecznik radzi sobie na różnych rodzajach gleb. Sprawdza się na glebach piaszczystych o podłożu gliniastym oraz na glebach lepszych klas bonitacyjnych. Ważne jest, aby gleba posiadała uregulowany odczyn gleby oscylujący w okolicy pH 6,0 oraz była utrzymana w dobrej kulturze. Gleba wybrana pod siew słonecznika powinna być dobrze ogrzana, a stanowisko nie zacienione.

Przedplon słonecznika

Słonecznik zwyczajny jest najczęściej uprawiany po przedplonie, w którym znajdowała się kukurydza lub zboże. Najlepszymi roślinami dla słonecznika są rośliny okopowe lub motylkowate, które ze względu na to, że słonecznik wymaga starannego przygotowania stanowiska pod siew zapewniają czas oraz łatwość uprawy gleby. 

Nawożenie słonecznika

Średni plon nasion słonecznika wynosi około 3 tony/ha. Do wyprodukowania tony niełupek słonecznik potrzebuje około 60 kg N, 32 kg P2O5, 100 kg K2O oraz 50 kg CaO. Nie są to wcale takie małe ilości składników, które słonecznik musi pobrać z gleby, aby osiągnąć satysfakcjonujący plon. W momencie ustalenia dawek nawozowych warto wziąć jednak pod uwagę wyniki prób glebowych w zawartość składników oraz ilość pozostawianych składników po uprawie przedplonu.

Nawożenie potasem i fosforem warto rozpocząć już na przedwiośniu lub wczesną wiosną, aby przy niskich sumach opadów składniki te mogły się rozpuścić i przemieścić w głąb gleby. Aplikację azotu należy wykonać na około dwa tygodnie przed spodziewanym  siewem. Wcześniejsza aplikacja pozwoli na bezproblemowe pobieranie przez młode rośliny słonecznika znajdujących się w glebie składników. Ze względu na siew słonecznika siewnikami kukurydzianymi w rzędach istnieje możliwość stosowania nawożenia współrzędnego. Nie warto jednak przesadzać z dawkami podanych w ten sposób nawozów, aby nie rozleniwić systemu korzeniowego. Warto uważać na podane dawki azotu.  Dawka tego składnika zaaplikowana z nawozów mineralnych nie powinna natomiast przekroczyć  100 kg N. Przenawożenie azotem wydłuża okres wegetacji i powoduje, że niełupki słonecznika  po zbiorze należy dosuszać co przedkłada się na dodatkowe koszty produkcji.

W nawożeniu ważne są także mikroelementy. Warto pamiętać, że słonecznik posiada duże wymagania pod względem Boru.  Bor należy aplikować w fazie 4-5 liści słonecznika, przed pojawieniem się pąków kwiatowych. Dawka boru powinna wynosić od 300 do 500 g boru/ha. Drugim dość ważnym pierwiastkiem jest molibden. Dawka molibdenu waha się od 10 do 20 g/ha. Nawożąc mikroelementami warto również pamiętać o miedzi i manganie.

Kiedy i jak siać słonecznik?

Optymalny termin siewu nasion słonecznika przypada na przełom kwietnia i maja. Słonecznik podobnie jak kukurydza potrzebuje odpowiednio ogrzanej gleby o temperaturze 8-10 °C. Najlepszy rozstaw rzędów dla uprawy słonecznika wynosi od 45 do 60 cm. Zdarza się jednak, że słonecznik jest wysiewany w rozstawie typowym dla kukurydzy co 75 cm. Ilość nasion na ha oscyluje między 65, a 80 tys. Głębokość siewu jest zależna od typu gleby. Na glebach lżejszych wynosi ona 3-4 cm, a na glebach cięższych 4-6 cm.

Ochrona słonecznika

Ochrona herbicydowa 

Odchwaszczanie słonecznika nie należy do najłatwiejszych. Wynika to z niewielkiej ilości środków przeznaczonych do odchwaszczania. Naprzeciw temu wyszli hodowcy odmian, którzy stworzyli odmiany z genem odporności na tribenuron metylu oraz imazamoks. Mimo to podstawą w zwalczaniu chwastów dwuliściennych w uprawie słonecznika jest zabieg doglebowy wykonany po siewie. Dopiero w przypadku potrzeby wykonania zabiegu poprawkowego ze względu na przepuszczenie chwastów w odmianach odpornych na tribenuron metylu czy imazamoks można wykonać taki zabieg. Drugim zabiegiem odchwaszczania, który wykonuje się w uprawie słonecznika jest zabieg zwalczający chwasty jednoliścienne. Wykonuje się już go po wschodach w fazie 2-6 liści.

Przykładowe możliwość odchwaszczania słonecznika:

Zwalczanie chwastów dwuliściennych (doglebowo)

1) Boxer 800 EC (prosulfokarb) 2-3 l/ha + Bandur 600 SC (aklonifen) 1,25-1,5 l/ha

2) Stomp Aqua 455 CS (pendimetalina 2-2,5 l/ha + Bandur 600 SC (aklonifen) 1,25- 1,5 l/ha

3) Boxer 800 EC (prosulfokarb) 2 l/ha + Stomp Aqua 455 CS (pendimetalina) 2-2,5 l/ha

4) Proman 500 SC (metobromuron)- 2,5-3,0 l/ha

Zwalczanie chwastów dwuliściennych w odmianach odpornych na SU i CL (powschodowo)

Odmiany SU

1) Express SX 50 SG lub zamienniki (tribenuron metylowy) 45-60 gram środka w fazie 4-5 liści lub w dawkach dzielonych: pierwszy zabieg = 25 g środka w fazie 3-4 liści i drugi zabieg 20-25 g środka po upływie 7-10 dni

Odmiany CL

1) Pulsar 40 (imazamoks) wyprodukowany przez firmę BASF. Dawka 1-1,25 l/ha w fazie od pierwszej pary liście do fazy 6 liścia

Zwalczanie chwastów jednoliściennych (powschodowo)

1) Labrador Extra 50 EC lub zamienniki (Chizalofop-P etylu) w dawce 0,75 -2,0 l/ha w fazie od w pełni rozwiniętej pary liścieni do fazy 6 liście właściwych słonecznika

2) Fusilade forte 150 EC lub zamienniki (Fluazyfop-P butylu) w dawce 0,6 -1,7 l/ha w fazie od 2 do 6 liści słonecznika

3) Select Super 120 EC lub zamienniki (Kletodym) w dawce 0,8-2,0 l/ha w fazie od rozwiniętego 2 liścia właściwego do fazy 6 liści właściwych.

W przypadku dużej presji chwastów jednoliściennych rekomendowane jest stosowanie dawek dzielonych w odstępie 7-10 dni

Ochrona fungicydowa słonecznika

Panuje przekonanie, że ze względu na niewielki areał zasiewów słonecznika na plantacjach nie występuje presja ze strony chorób. Niestety jest to bardzo złe myślenie, ponieważ część chorób infekujących słonecznik rozwija się także w innych gatunkach takich jak ziemniaki czy rzepak. Mowa tutaj o zgniliźnie twardzikowej czy szarej pleśni. Ponadto innymi dość ważnymi chorobami porażającymi słonecznik jest zgorzel siewek, plamistość łodyg, mączniak rzekomy.

Pierwszym krokiem do ochrony plantacji jest zastosowanie zaprawionego materiału siewnego.

Drugim etapem jest ochrona plantacji za pomocą oprysków. Do tego zabiegu można wykorzystać między innymi fungicydy zawierające takie substancje jak: azoksystrobina, difenokonazol, mefentriflukonazol, fluopyram, protiokonazol.

Ochrona przed szkodnikami

Największe zagrożenie ze strony szkodników stanowią ptaki, które nalatują na plantację w okresie dojrzałości nasion słonecznika. Potrafią one spowodować bardzo duże straty obtrącając kapelusze oraz wyjadając nasiona. Najbardziej narażone na ataki ptaków są plantacje mało obszarowe, oraz takie położone w pobliżu terenów podmokłych, zadrzewionych, gdzie bytują ptaki.

Innymi szkodnikami, które mogą zagrażać wzrostowi i rozwojowi słonecznika są mszyce, zmienniki lub ćmy słonecznikowe. Do zwalczania ich należy używać zwykłych pyretroidów.

Zbiór słonecznika

Termin zbioru słonecznika przypada zazwyczaj na przełom września i października. Kombajn powinien być wyposażony w specjalną przystawkę dedykowaną do zbioru słonecznika co ogranicza straty spowodowane obtrącaniem lub gubieniem kapeluszy. Wielu rolników młóci słonecznik za pomocą kombajnów wyposażonych w heder do zbioru kukurydzy. Wymaga on jednak kilku przeróbek, aby spełniać swoją rolę.

Słonecznik należy zbierać, gdy wilgotność niełupek spada poniżej 20% wilgotności. W fazie tej koszyczki słonecznika zaczynają pochylać się w dół.  Najlepszym momentem do zbioru jest wilgotność 10-12%. Wtedy nasiona osiągają pełną dojrzałość, a rośliny słonecznika są suche i łatwo się omłacają. Wilgotność nasion, która pozwala na bezpieczne przechowywanie wynosi 8-9%. Niestety w naszej szerokości geograficznej zbiór nasion o takiej wilgotności nie jest często spotykany. Jeżeli nasiona słonecznika podczas zbioru osiągają wyższą wilgotność należy dosuszyć nasiona do wilgotności gwarantującej dobre przechowywanie