Uprawa roślin strączkowych - dlaczego warto postawić na bobik, łubin, groch i soję?

Polski płodozmian charakteryzuje dominacja uprawy zbóż, która zajmuje około 60-70% struktury upraw. Uprawa zbóż w monokulturze niestety niesie ze sobą wiele wad, które negatywnie wpływają na glebę i sprawiają, że zboża plonują słabiej. Rolnicy mają ten aspekt na uwadze więc szukają alternatywy dla uprawy zbóż. Jedną z nich jest uprawa roślin strączkowych, które pozytywnie wpływają na glebę, uprawę roślin następczych oraz są dobrym źródłem białka przeznaczonego do żywienia zwierząt inwentarskich.

Zalety z uprawy roślin strączkowych

Areał uprawy roślin strączkowych w ostatnich latach delikatnie się zwiększył. Jest to związane z pojawiającymi się regulacjami unijnymi oraz zauważeniem wielu pozytywów z ich uprawy przez rolników, którzy spróbowali już zasiewów roślin z tej grupy.

• Rośliny strączkowe często trafiają na pola po uprawie zbóż oraz ziemniaków. Posiadają mniejsze potrzeby pokarmowe niż zboża, rzepak, kukurydza czy rośliny okopowe – szczególnie w azot, który za pomocą symbiozy z bakteriami brodawkowymi potrafią sobie skumulować i wykorzystać. Ponadto zwiększają ilość materii organicznej w glebie, która buduję zawartość próchnicy w glebie. 
• Przerwa w płodozmianie typowo zbożowym sprawia, że zmniejsza się presja namnażania patogenów występujących w uprawie zbóż.
• Rośliny strączkowe są bardzo dobrym przedplonem oraz roślinami nadającymi się siewu jako poplony ścierniskowe czy poplony zimowe na nawóz zielony. Wiążą wolny azot  atmosferyczny dla upraw następczych .
• Mały udział roślin strączkowych w płodozmianie powoduje, że presja ze strony patogenów chorobotwórczych jest nadal niska, co obniża ilość stosowanych środków ochrony roślin i zarazem obniża koszty uprawy.
• Białko pozyskiwane z uprawy bobiku, grochu czy soi jest bardzo dobre jakościowo oraz tańsze dla zwierząt inwentarskich.
• Uprawa roślin strączkowych na terenie naszego kraju zmniejsza ślad węglowy. Posiadając nasiona na swoim podwórku nie zachodzi potrzeba importu śrut białkowych z krajów zewnętrznych.

Na co zwrócić uwagę uprawiając groch, bobik, łubin i soję?

Uprawa roślin strączkowych wygląda inaczej niż uprawa najpopularniejszych zbóż. Należy podejść do niej w inny sposób. Szczególną uwagę należy poświęcić na przygotowanie gleby i materiału siewnego do siewu. Drugim ważnym aspektem jest skuteczne odchwaszczenie plantacji, które bywa problematyczne  ze względu na małą ilość substancji przeznaczonych do tego zabiegu. Trzecim punktem jest zadbanie o skuteczne zwalczanie insektów w fazie od kwitnienia roślin do ich dojrzałości.

Termin siewu i siew roślin strączkowych

Groch siewny - można wysiewać już początkiem marca od momentu kiedy są optymalne warunki do uprawienia gleby i wykonania siewu. Siew powinien być wykonany w suchą i dobrze doprawioną glebę. Groch należy wysiewać na głębokość 4-5 cm. Nasiona mogą, ale nie musza być zaprawiane bakteriami brodawkowymi. Siew należy wykonywać na ziemiach klasy II-IVb o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych. Istnieje możliwość zasiewów na glebach cięższych. Nie jest natomiast zalecane wysiewanie na glebach zwięzłych i zalewowych. W przypadku siewu na glebach słabszych ważne jest odpowiednie dobranie odmiany względem planowania i radzenia sobie w trudniejszych warunkach z brakami okresowymi wody. 

Bobik -  jego wysiew jest możliwy początkiem marca po rozmarznięciu gleby. Głębokość wysiewu wynosi 6-10 cm. Nasiona niekoniecznie musza być zaprawiane bakteriami brodawkowymi. Bobik posiada duże wymagania glebowe i z tego względu jest zalecany zazwyczaj do siewu na glebach dobrych i może być z powodzeniem wysiewany na glebach klas II-IIIb o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych.

Soja - jest rośliną z klimatu ciepłego, dlatego wysiew tego gatunku jest możliwy w okresie od końca kwietnia do początku maja, gdy gleba odpowiednio się nagrzeje i osiągnie 8-10°C. Głębokość siewu powinna oscylować na 3-4 cm. Nasiona powinny być zaszczepione przed siewem specjalną zaprawą zawierającą szczepy Bradyrhizobium japonicum.  Soje należy wysiewać na glebach klas II-IVb o dobrym uwilgotnieniu i uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych.

Łubin -Istnieje łubin żółty, łubin biały i wąskolistny. Łubin jest zazwyczaj wysiewany w okresie III dekada marca-początek kwietnia ze względu na jego wrażliwość na przymrozki. Łubin wąskolistny od łubinu żółtego jest bardziej podatny na spadki temperatur. Głębokość siewu łubinu wynosi 4-5 cm. Nasiona łubinu warto przed siewem zaprawić nitraginą, która pomaga wytworzyć na korzeniach brodawki odpowiadające za pobieranie z powietrza azotu. Łubin wąskolistny i biały może być wysiewany na glebach klasy IV-V, natomiast łubin żółty na glebach lekkich klasy V-VI.

Zabiegi ograniczające i zwalczające zachwaszczenie

Na rynku istnieje nie wielka grupa substancji herbicydowych, która może być stosowana do odchwaszczania. Z tego względu trzeba szczegółowo wgłębić się w specyfikacje herbicydów i przestudiować zakres ich stosowania. Większość herbicydów działa doglebowo:  Boxer 800EC (prosolfukarb) , Stomp Aqua 455CS (pendimetelina), Command 360 CS (chlomazon), Wing-P (dimetenamid-P, pendimetalina), Bandur 600SC (aklonifen). Powschodowo natomiast gama produktów jest mocno ograniczona i dostępny w tej fazie jest produkt oparty na bentazonie oraz imazamoksie pod nazwą Corum 502,4 SL.

W przypadku odchwaszczania chemicznego warto mieć na uwadze, że podstawą powinno być wykonanie zabiegu doglebowego, dopiero w przypadku konieczności wykonania poprawek należy sięgnąć po środek, który można stosować powschodowo.

Zwalczając chwasty jednoliścienne do stosowania przeznaczone są środki z grupy graminicydów takie jak Agil-S 100EC (propachizafop), Labrador Extra 05 EC (chizolafop-p etylowy), Select super 120EC (kletodym).

 

Zabiegi insektycydowe

Tak jak w uprawie innych gatunków w prowadzeniu plantacji roślin strączkowych należy zwracać uwagę na presję ze strony insektów. W uprawie grochu czy bobiku ważne jest w początkowych fazach zwalczanie mszycy, która może osłabiać wzrost. W fazie od kwitnienia do dojrzałości technologicznej ziarna należy zwrócić uwagę na strąkowca grochowego, który może wyrządzić bardzo duże straty w plonie.

Nawożenie roślin strączkowych

Rośliny strączkowe ze względu na symbiozę z bakteriami brodawkowymi są w stanie pokryć większość swojego zapotrzebowania pokarmowego w azot. Natomiast inne makroskładnik takie jak fosfor, potas, siarka i mikroskładniki takie jak bor, molibden, cynk, należy uzupełnić w nawożeniu mineralnym  stosowanym doglebowo oraz nalistnie. Nawożenie nawozem NPK dobrze jest wykonać na około 2-3 tygodnie przed siewem. Nawożenie dolistne można przeprowadzać jedno lub dwukrotnie podczas wegetacji roślin.

Jednym z najważniejszych aspektów, który warto brać pod uwagę jest odpowiednie pH gleby. Jest to fundament uprawy roślin strączkowych. Najlepiej, aby pH gleby było na poziomie 6,0-6,5. Niższe pH nie gwarantuje skutecznego wiązania azotu atmosferycznego z gleby. Osłabia rozwój roślin, rozwój systemu korzeniowego oraz pobieranie składników pokarmowych z gleby.