Septorioza paskowana liści pszenicy – jak zwalczyć?

*zdjęcie pokazujące septoriozę jest Autorstwa Maccheek - Praca własna, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5087504

Spis treści:

Septorioza paskowana liści pszenicy to jedna z najgroźniejszych chorób grzybowych zbóż uprawianych w Polsce. Choroba rozwija się bardzo szybko w warunkach wysokiej wilgotności i umiarkowanych temperatur, prowadząc do znacznego ograniczenia powierzchni asymilacyjnej liści. W efekcie prowadzi to do osłabienia procesu fotosyntezy, co przekłada się na niższy plon i gorszą jakość ziarna.

W praktyce rolniczej często używa się także określeń takich jak septorioza liści, septorioza liści pszenicy, septorioza paskowana liści czy po prostu septorioza pszenicy. Wszystkie odnoszą się do choroby wywoływanej przez grzyby z rodzaju Zymoseptoria.

Czym jest septorioza paskowana liści pszenicy?

Septorioza paskowana liści pszenicy to choroba grzybowa atakująca przede wszystkim pszenicę ozimą i jarą. Zarodniki patogena bytują i zimują na resztkach pożniwnych, skąd są przenoszone przez krople deszczu i wiatr co umożliwia szybkie rozprzestrzenianie się choroby na dużych areałach. Patogen rozwija się najintensywniej podczas częstych opadów deszczu, mgieł oraz przy dużym zagęszczeniu łanu.

Największe zagrożenie pojawia się zwykle od fazy krzewienia aż do okresu kłoszenia czyli przez prawie cały wiosenny okres wegetacji. Szczególnie niebezpieczne jest porażenie liścia flagowego i podflagowego, które odpowiadają za znaczną część budowania plonu.

Objawy septoriozy paskowanej pszenicy

Wielu rolników zastanawia się, jak rozpoznać septoriozę we wczesnym stadium. Początkowe objawy bywają mylone z innymi chorobami liści lub niedoborami składników pokarmowych.

Charakterystyczne objawy septoriozy liści pszenicy:

• drobne, brunatnoszare plamy na liściach,
• wydłużone brunatne lub szarobrązowe nekrozy,
• charakterystyczne ciemne punkty w obrębie plam – piknidia grzyba,
• zasychanie końcówek liści,
• stopniowe zamieranie całych blaszek liściowych,
• paskowany układ zmian chorobowych wzdłuż nerwów liścia.

W zaawansowanym stadium septorioza paskowana liści prowadzi do całkowitego zasychania liści, co znacząco ogranicza zdolność rośliny do przeprowadzania procesu fotosyntezy i wytwarzania energii.

Jak rozpoznać septoriozę i odróżnić ją od innych chorób?

Prawidłowa diagnoza jest kluczowa dla skutecznej ochrony fungicydowej. Septorioza pszenicy często bywa mylona z brunatną plamistością liści czy z rdzą brunatną.

Najłatwiej rozpoznać chorobę po:

• obecności czarnych piknidiów widocznych w plamach,
• nieregularnych nekrozach o żółtej obwódce,
• szybkim rozwoju choroby podczas wilgotnej pogody,
• występowaniu objawów od dolnych partii roślin ku górze.

Jakie straty powoduje septorioza paskowana pszenicy?

Septorioza liści pszenicy może powodować bardzo poważne straty ekonomiczne. W latach sprzyjających rozwojowi choroby spadki plonów mogą wynosić nawet od 20 do 50%.

Najczęstsze skutki porażenia:

• zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej liści (szczególnie liścia flagowego)
• słabsze wypełnienie kłosów,
• obniżenie masy tysiąca ziaren,
• zmniejszenie liczby ziaren,
• pogorszenie parametrów jakościowych ziarna,
• wcześniejsze dojrzewanie roślin,
• większa podatność na stres suszowy.

Kiedy rozwija się septorioza liści?

Patogen najlepiej rozwija się w temperaturze od 15 do 20°C przy wysokiej wilgotności powietrza. Długotrwałe opady i rosa sprzyjają infekcjom wtórnym.

Czynniki zwiększające ryzyko choroby:

• częsta uprawa pszenicy po zbożach,
• pozostawianie resztek pożniwnych na polu przez długi czas,
• zbyt gęsty siew,
• nadmierne nawożenie azotowe,
• brak zmianowania,
• wybór odmiany pszenicy o niskiej odporności na septoriozę.

Jak zapobiegać septoriozie?

Skuteczna ochrona przed chorobą powinna opierać się przede wszystkim na profilaktyce. Odpowiednie działania agrotechniczne mogą znacząco ograniczyć rozwój patogenu.

Najważniejsze metody zapobiegania:

1. Stosowanie zmianowania – unikanie monokultury pszenicy.
2. Dobór odpornych odmian – odmiany mniej podatne ograniczają presję choroby.
3. Odpowiednia gęstość siewu – przewiewny łan szybciej obsycha.
4. Wymieszanie resztek pożniwnych – zmniejsza źródło infekcji.
5. Zbilansowane nawożenie – szczególnie rozsądne dawkowanie azotu.
6. Regularna lustracja plantacji – szybkie wykrycie pierwszych objawów.

Profilaktyka jest szczególnie ważna, ponieważ rozwinięta septorioza paskowana liści pszenicy bywa trudna do całkowitego opanowania.

Septorioza paskowana liści pszenicy – zwalczanie chemiczne

Jeżeli warunki pogodowe sprzyjają rozwojowi choroby, często konieczne okazuje się zastosowanie fungicydów. Ochrona chemiczna powinna być wykonana możliwie wcześnie – najlepiej już po zauważeniu pierwszych objawów.

Kiedy wykonywać zabiegi?

Najczęściej stosuje się:

• zabieg T1 – w fazie pierwszego kolanka,
• zabieg T2 – ochrona liścia flagowego,
• zabieg T3 – ochrona kłosa (jeśli występuje zagrożenie innymi chorobami).

W przypadku septoriozy kluczowe znaczenie ma zabieg T2, ponieważ zabezpiecza najważniejsze liście odpowiedzialne za budowanie plonu.

Jakie substancje są skuteczne?

W ochronie przed septoriozą wykorzystuje się m.in.:

• protiokonazol,
• mefentriflukonazol,
• fluksapyroksad,
• biksafen,
• Benzowindyflupyr (soletanol)
• azoksystrobinę,
• piraklostrobina
• Inatreq

Warto stosować rotację substancji aktywnych, aby ograniczyć ryzyko uodpornienia patogenów.

Znaczenie monitoringu plantacji

Regularne obserwowanie plantacji pozwala wcześnie wykryć septoriozę liści i podjąć skuteczne działania ochronne. Szczególną uwagę należy zwracać na dolne liście, gdzie często pojawiają się pierwsze objawy choroby.

Lustrację najlepiej wykonywać:

• po okresach intensywnych opadów,
• podczas utrzymywania się wysokiej wilgotności,
• od początku krzewienia do fazy kłoszenia.

Czy warunki pogodowe mają wpływ na rozwój choroby?

Tak – pogoda odgrywa ogromną rolę w rozwoju choroby. Długotrwała wilgoć i umiarkowane temperatury tworzą idealne środowisko dla rozwoju patogenu.

Największe ryzyko występuje:

• podczas deszczowej wiosny,
• przy częstych mgłach,
• w gęstych i długo wilgotnych łanach.

W suchych sezonach rozwój choroby zwykle jest wyraźnie ograniczony.

Produkty polecane do zwalczania septoriozy paskowanej liści pszenicy

1. Queen - (Protiokonazol, Inatreq) - dawkowanie 1,0-1,5 l/ha. Bardzo duża skuteczność przeciwko septoriozie paskowanej liści. Queen zapewnia długotrwałą ochronę zapobiegawczą nawet do 6 tygodni. Działa również leczniczo przez czas 7-10 dni od zastosowania. Oprócz septoriozy zapewnia także ochronę przed mączniakiem prawdziwym zbóż i traw, rdzą żółtą zbóż i traw, rdzą brunatną, brunatną plamistością liści, rynchosporiozą zbóż.
2. Avastel - (Fluksapyroksad, Protiokonazol) - dawkowanie 1,0-1,25/ha. Dwie bardzo dobre substancje dobrane do walki z septoriozą liści pszenicy oraz innymi najpopularniejszymi chorobami zbóż. Avastel można z powodzeniem stosować od fazy wzrostu źdźbła do fazy końca kwitnienia. Wykazuje działanie lecznicze oraz zapobiegawcze. Produkt Avastel jest stworzony w technologii Asorbital, która przyspiesza wnikanie preparatu do roślin.
3. Priaxor - (Fluksapyroksad, Piraklostrobina) - dawkowanie 0,75- 1,0l/ha. Priaxor jest bardzo znanym na rynku fungicydem. Działa głównie zapobiegawczo i interwencyjnie. Jest doskonałą podstawą do sporządzania mieszanin fungicydowych z triazolami, które rozszerzają jego spektrum i sposób działania.

1. Elatus Era - (Benzowindyflupyr, Protiokonazol) - dawkowanie 0,75-1,0l/ha. Produkt działa leczniczo, wyniszczająco i zapobiegawczo. Wykazuje bardzo silny efekt zieloności. Zastosowanie Elatus Era w fazie liścia flagowego zapewni ochronę przed septoriozą paskowaną liści pszenicy aż do samych żniw.
2. Daxur - (Mefentriflukonazol, Krezoksym metylowy) - dawkowanie 0,8- 1,0 l/ha. Ekonomiczny produkt do walki z głównymi chorobami zbóż. Wykazuje bardzo długie działanie. Zawiera w składzie Revysol (Mefentriflukonazol), który bardzo dobrze działa zwalczając septotiozę paskowaną liści. Jest dobrą alternatywą dla rozwiązań zawierających często stosowany w ostatnim czasie protiokonazol.
3. Avtar Pro (Difenokonazol, Protiokonazol, Azoskystrobina) - dawkowanie: Avtar 0,5-0,6l/ha + Coulomb 0,5-0,6l/ha. Połączenie trzech substancji aktywnych dobrze znanych na rynku triazoli i strobiluryny zapewnia ochronę zapobiegawczą oraz działanie wyniszczające i lecznicze. Jest to rozwiązanie charakteryzujące się wysoką skutecznością w ochronie liści i kłosów pszenicy ozimej i jarej przy zachowaniu przystępnej ceny.