14 dni na zwrot produktów
Co zastosować na rozkład słomy i resztek pożniwnych?
Po zbiorach zbóż na polach pozostaje znaczna ilość słomy i resztek pożniwnych. Są one cennym źródłem materii organicznej i składników pokarmowych. Jednak aby słoma mogła skutecznie zasilić glebę, musi zostać prawidłowo rozłożona. W tym artykule omówimy, co jest potrzebne do efektywnego rozkładu słomy, jakie procesy temu towarzyszą oraz czym można wspomagać ten proces.
Jak zagospodarować resztki pożniwne - proces od zbioru rośliny uprawnej do uzyskania próchnicy
Słoma jest bardzo cenny źródłem składników pokarmowych, lecz aby doszło do jej rozkładu i przemiany w składniki dostępne dla roślin potrzeba bardzo często upływu dużej ilości czasu. Można śmiało przyjąć, że stosunek ilości pozostawianej słomy do ilości zbieranego ziarna czy nasion wynosi często w granicy od 1-1,2 do 1. Jest to ściśle zależne od gatunku rośliny : rzepak, kukurydza, pszenica czy inne zboża. Więc rolnik powinien zdawać sobie zdanie, że po zbiorze rośliny głównej na polu pozostawia ogromne ilości resztek pożniwnych, które może dobrze wykorzystać i przekształcić w nawóz organiczny oraz podnieść zawartość próchnicy w glebie.
Wartość resztek pożniwnych rzepaku, zbóż czy kukurydzy jest bardzo zróżnicowana, ale bardzo wartościowa. Zawartość składników pokarmowych w słomie pszenicy kształtuje się na poziomie: 6-7 kg azotu, 2-3 kg fosforu, 12-15 kg potasu, 3-4 kg wapnia,
1-2 kg magnezu. W przypadku braku stosowania obornika jest to bardzo cenny nawóz, który rolnicy powinni starać się maksymalnie wykorzystywać.
Tona słomy rzepakowej może dostarczyć 7-10 kg azotu, 3 kg fosforu, 20 kg potasu, 2-3 kg wapnia oraz 5-8 kg magnezu.
W przypadku kukurydzy ilość biomasy pozostawionej w glebie ze słomy, osadek czy korzeni może przekraczać nawet
30 ton. Z jedną toną biomasy do gleby może być dostarczane około 10 kg azotu, 4kg fosforu, 18 kg potasu, 3kg magnezu i 6 kg wapnia oraz wiele mikroelementów.
Niestety resztki pożniwne pozostawione same sobie mają problem ulec rozkładowi. Bardzo ważnym aspektem jest odpowiednie rozdrobnienie resztek. Czym bardziej rozdrobnione i rozbite pozostałe w glebie korzenie oraz części nadziemne roślin tym łatwiej następuje proces rozkładu. Drugim istotnym czynnikiem jest płytkie wymieszanie materii organicznej pozostawionej po żniwach. Czym płycej wymieszane są resztki pożniwne tym szybciej zachodzą procesy mineralizacji.
Co jest potrzebne słomie, żeby mogła się prawidłowo rozkładać?
Słoma składa się głównie z węgla (wysoki stosunek C:N – około 80:1), celulozy, hemicelulozy i ligniny. Jej prawidłowy rozkład jest zależny od mikroorganizmów glebowych, które do prawidłowego działania potrzebują azotu, a także odpowiednich warunków środowiskowych:
- Azot – niezbędny do rozmnażania się bakterii i grzybów rozkładających materię organiczną. Przy wysokim stosunku węgla do azotu, mikroorganizmy pobierają azot z gleby, co może prowadzić do jego chwilowego deficytu dla roślin.
- Wilgoć – rozkład słomy zachodzi tylko wtedy, gdy gleba jest odpowiednio wilgotna.
- Temperatura – procesy biologiczne są bardziej aktywne przy temperaturze gleby powyżej 10°C.
- Dostęp powietrza (tlenu) – procesy tlenowe są znacznie bardziej efektywne niż beztlenowe, dlatego ważne jest dobre wymieszanie słomy z glebą
Jakie procesy zachodzą przy rozkładzie słomy?
Rozkład słomy to skomplikowany proces biologiczny, przebiegający w kilku etapach:
-
Mineralizacja resztek pożniwnych
Proces mineralizacji resztek pożniwnych polega na przekształcaniu przez mikroorganizmy złożonych związki organiczne (celuloza, lignina) w prostsze substancje mineralne, m.in. azotany, fosforany i siarczany.
-
Humifikacja
Część materii organicznej zostaje przekształcona w próchnicę, poprawiającą strukturę i żyzność gleby.
-
Imobilizacja azotu
Mikroorganizmy zużywają dostępny azot na własne potrzeby, co może tymczasowo obniżyć jego dostępność dla roślin.
Czym wspomagać rozkład słomy?
Aby przyspieszyć i zoptymalizować proces rozkładu, rolnicy stosują różne dodatki. Oto najczęściej wykorzystywane rozwiązania:
-
Nawozy azotowe (np. saletra amonowa, saletrzak, saletrosan, RSM, mocznik)
Dlaczego?
Dodatek azotu wyrównuje niekorzystny stosunek C:N i zapewnia mikroorganizmom warunki do szybkiego namnażania. Z tego względu zaleca się nawozić glebę po zbiorze nawozami zawierającymi azot.
Dawkowanie:
Zalecana dawka to ok. 8–10 kg czystego azotu na każdą tonę słomy.
Zalety:
- przyspiesza rozkład słomy,
- ogranicza ryzyko deficytu azotu dla następczych upraw.
-
Wapno nawozowe (np. kreda rolnicza, wapno węglanowe)
Dlaczego?
Większość gleb w naszym kraju w dalszym ciągu posiada kwaśny lub lekko kwaśny odczyn gleby. Niestety, ale tylko w optymalnym pH gleby, aktywność mikroorganizmów glebowych jest zwiększona i rozkład resztek pożniwnych przebiega w sposób prawidłowy. Z tego względu priorytetem jest podniesienie i ustabilizowanie odczynu gleby na poziomie 6,0-7,0.
Zalety:
- poprawia odczyn gleby,
- aktywizuje mikroflorę glebową,
- zwiększa dostępność fosforu i innych składników pokarmowych.
Uwaga: Nie należy stosować wapna łącznie z nawozami azotowymi zawierającymi formy amonowe, by nie dochodziło do strat azotu.
-
Preparaty bakteryjne (bakterie) / enzymatyczne (biopreparaty) - przyspieszające rozkład słomy po żniwach
Dlaczego?
Zawierają specjalne szczepy bakterii z rodzinny Bacillus spp. lub innych rodzajów bakterii celulolitycznych, które przyspieszają rozkład włókien roślinnych.
Przykłady: Bactim Słoma, Rewital Pro
Zalety:
- naturalny sposób wspomagania rozkładu,
- poprawa struktury gleby,
- wzrost populacji pożytecznych mikroorganizmów,
- często działanie wielokierunkowe (np. poprawa dostępności składników pokarmowych, zdrowotność gleby).
Rozkład resztek pożniwnych w glebie - podsumowanie
Słoma i resztki pożniwne to cenny materiał organiczny, ale by wykorzystać ich potencjał, trzeba zadbać o ich prawidłowy rozkład. Kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego poziomu azotu, wilgotności i aktywności mikroorganizmów. W tym celu warto stosować:
- azot mineralny, by zrównoważyć stosunek C:N,
- wapno nawozowe, by poprawić pH i aktywność biologiczną gleby,
- biopreparaty, by wspomóc działanie mikroflory glebowej.
Dobrze zaplanowane działania agrotechniczne pozwolą nie tylko szybciej przetworzyć słomę, ale też poprawić strukturę gleby i zasobność w próchnicę — co przełoży się na lepsze plony w kolejnych sezonach.