Jak rozpoznać fazę rozwojową zboża według skali BBCH?

Spis treści:

Fazy rozwojowe zbóż w skali BBCH pozwalają na precyzyjne zaplanowanie poszczególnych zabiegów agrotechnicznych i ochronnych, a jednocześnie ułatwiają rolnikowi oszacowanie kondycji roślin. Dzięki nim można łatwo rozpoznać po wyglądzie, na jakim etapie wzrostu znajduje się zboże. Sprawdź, jak rozpoznać fazy rozwojowe zbóż ozimych i zbóż jarych.

Czym jest skala BBCH?

Skala BBCH, a właściwie Biologische Bundesanstalt, Bundessortenamt and Chemical Industry, to system kodowania fenologicznych faz rozwojowych roślin, z którego korzysta się m.in. w rolnictwie, w tym w uprawie zbóż ozimych i jarych.

Składa się z kodów dziesiętnych, które dzieli się na fazy główne i drugorzędne. U zbóż wyróżnia się 10 faz głównych, oznaczanych pierwszą cyfrą w skali od 0 do 9, natomiast druga cyfra precyzuje stopień zaawansowania danej fazy rozwoju.

Makrostadia i ich kluczowe podfazy w zbożach

W uprawie zbóż istnieje 10 makrostadiów, przy czym liczba wyróżnianych podfaz w ich obrębie może się różnić. Długość trwania poszczególnych etapów jest zależna m.in. od warunków atmosferycznych i zabiegów wykonywanych przez rolnika, natomiast kolejność faz pozostaje taka sama.

Rozwój odbywa się w sposób płynny. Poszczególne rośliny na plantacji mogą osiągać określone fazy w nieco innym czasie, dlatego podczas oceny należy uwzględnić stopień zaawansowania rozwoju całego łanu.

Jakie fazy rozwojowe w skali BBCH wyróżniamy w zbożu?

0 faza rozwojowa zbóż: kiełkowanie

• BBCH 05: pojawienie się korzenia zarodkowego. Liczba korzonków jest cechą gatunkową, np. u pszenicy występują zazwyczaj 3 korzonki, a u jęczmienia 5-8,
• BBCH 06-08: wyrastają kolejne korzonki zarodkowe i kiełek osłonięty pochewką, która pełni funkcję ochronną i ogranicza ryzyko uszkodzenia mechanicznego,
• BBCH 09: tzw. faza szpilkowania, gdy kiełek przebija się na powierzchnię gruntu.

1 faza rozwojowa zbóż: rozwój liści

• BBCH 10: pierwszy liść wydostaje się z koleoptyla,
• BBCH 11: dochodzi do całkowitego rozwinięcia pierwszego liścia,
• BBCH 12-15: pojawiają się kolejne rozwinięte liście,
• BBCH 19: roślina wykształciła 9 lub więcej liści.

2 faza rozwojowa zbóż: krzewienie

• BBCH 21: wykształca się pierwszy pęd boczny (rozkrzewienie),
• BBCH 22-25: widoczne są kolejne pędy boczne,
• BBCH 29: zboże osiąga koniec krzewienia, czyli maksymalną liczbę rozkrzewień.

Faza krzewienia ma kluczowe znaczenie dla plonowania zbóż. Zbyt duża liczba rozkrzewień może zwiększać podatność łanu na wyleganie.

3 faza rozwojowa zbóż: strzelanie w źdźbło

• BBCH 30: początek strzelania w źdźbło, pierwsze międzywęźle zaczyna się wydłużać,
• BBCH 31: faza pierwszego kolanka, które znajduje się co najmniej 1 cm nad węzłem krzewienia,
• BBCH 32: faza drugiego kolanka, znajdującego się co najmniej 2 cm nad pierwszym,
• BBCH 37: widoczny liść flagowy, który nie jest jeszcze całkowicie rozwinięty,
• BBCH 39: pełny rozwój liścia flagowego.

4 faza rozwojowa zbóż: grubienie pochwy liściowej liścia flagowego

• BBCH 41-43: początek nabrzmiewania pochwy liściowej,
• BBCH 45: zaawansowane nabrzmiewanie pochwy liściowej, kwiatostan rozwija się wewnątrz pochwy,
• BBCH 47: początek otwierania pochwy liściowej,
• BBCH 49: pierwsze ości lub wierzchołek kłoska wydostają się z pochwy.

5 faza rozwojowa zbóż: kłoszenie

• BBCH 51: rozpoczęcie kłoszenia, wierzchołek kłosa lub wiechy wydostaje się z pochwy liściowej,
• BBCH 52-58: stopień odsłonięcia kłosa lub wiechy wzrasta co 10%, od 20% dla BBCH 52 do 80% dla BBCH 58,
• BBCH 59: koniec kłoszenia, kłos lub wiecha są całkowicie widoczne.

6 faza rozwojowa zbóż: kwitnienie

• BBCH 61: początek kwitnienia z pierwszymi widocznymi pylnikami, około 10% kwiatów,
• BBCH 65: pełnia kwitnienia, około 50% kwiatów jest w fazie kwitnienia,
• BBCH 69: koniec kwitnienia, wszystkie pylniki są zaschnięte.

7 faza rozwojowa zbóż: rozwój ziarniaków

• BBCH 71: dojrzałość wodnista ziarniaków, które osiągają około 50% docelowej wielkości,
• BBCH 73-75: początek i pełnia dojrzałości mlecznej. Ziarniaki osiągają docelową wielkość, lecz pozostają zielone,
• BBCH 77: dojrzałość późnomleczna, gdy płyn znajdujący się wewnątrz ziarniaków zaczyna gęstnieć.

8 faza rozwojowa zbóż: dojrzewanie

• BBCH 83: początek dojrzałości woskowej ziarniaków,
• BBCH 85: dojrzałość woskowa miękka, ziarniaki można łatwo rozetrzeć palcami,
• BBCH 87: dojrzałość woskowa twarda, ziarniaki można złamać paznokciem,
• BBCH 89: dojrzałość pełna, ziarniaki są trudne do podzielenia paznokciem.

9 faza rozwojowa zbóż: zamieranie

• BBCH 92: dojrzałość martwa, ziarniaki są bardzo twarde,
• BBCH 93: ziarniaki są luźno ułożone i mogą się osypywać,
• BBCH 97: zboże zamiera,
• BBCH 99: zebrane ziarniaki znajdują się w stanie spoczynku.

Jak ocenić fazę BBCH na polu zbóż?

Aby prawidłowo ocenić fazę rozwojową zbóż w skali BBCH, warto przeprowadzić obserwację roślin w kilku reprezentatywnych miejscach na plantacji.

1. Wybierz minimum 5 obszarów na polu do wykonania obserwacji, uwzględniając różne części plantacji, w tym centrum. Unikaj samych obrzeży, na których rozwój roślin jest często zaburzony.
2. W każdym miejscu wybierz po 10 roślin, unikając skrajności, czyli wybierania wyłącznie roślin najsilniejszych lub najsłabszych.
3. Dla każdej rośliny zapisz osobno zweryfikowaną fazę BBCH. Przy ocenie dominującej fazy łanu można przyjąć, że jest ona osiągnięta, gdy co najmniej 50% ocenionych roślin wykazuje przyporządkowane jej cechy morfologiczne.

Do często popełnianych błędów należy ocenianie całego łanu z daleka, nierzadko z ciągnika, zamiast obserwowania pojedynczych roślin. Nieprawidłowy wynik może również wynikać z wybierania do próby wyłącznie najsilniejszych roślin.

FAQ - fazy rozwojowe zbóż, terminy i najważniejsze informacje

Jakie są fazy szpilkowania zbóż?

Szpilkowanie zbóż to moment wschodów, w którym roślina przebija się przez powierzchnię gleby i ma wygląd pionowej „szpilki”. W klasyfikacji faz rozwojowych zbóż jest to BBCH 09.

Jak rozpoznać fazę pierwszego kolanka w pszenicy?

Przesuń palcami u nasady rośliny, tuż nad glebą i węzłem krzewienia. Gdy w odległości co najmniej 1 cm nad węzłem krzewienia wyczujesz twarde pierwsze kolanko, pszenica znajduje się w fazie BBCH 31. Jeśli odległość jest mniejsza, roślina może znajdować się jeszcze w początkowej fazie strzelania w źdźbło (BBCH 30).

Kiedy jest faza drugiego kolanka?

Faza drugiego kolanka, czyli BBCH 32, występuje wtedy, gdy drugie kolanko jest już wyczuwalne i znajduje się co najmniej 2 cm nad pierwszym. Zwykle przypada około 1-2 tygodnie po fazie pierwszego kolanka, zależnie od warunków uprawy, gatunku i odmiany zboża.