Podsumowanie sezonu wegetacyjnego 2023/2024

Wstęp

Sezon wegetacyjny 2023/2024 to kolejny sezon, który nie należał do najłatwiejszych. Rolnicy musieli mierzyć się z wieloma trudnościami, gdzie główną rolę odgrywała pogoda, która ostatecznie spowodowała, że rolnicy nie osiągnęli ostatecznie wysokich plonów. Ponadto niski poziom cen płodów rolnych w stosunku do wysoko utrzymujących się cen materiałów potrzebnych do produkcji rolnej i funkcjonowania gospodarstw sprawia, że sytuacja wielu gospodarstw nie jest zadawalająca.

Jesień 2023

Rzepak ozimy

W okresie siewów przez Polskę przechodziły nawalne deszcze, które utrudniły siewy, a w przypadku plantacji wcześnie zasianych wpłynęły na pogorszenie wschodów powodując na niektórych polach zaklepanie gleby i stworzenie niekorzystnych warunków powietrzno-wodnych w glebie.

Wrzesień 2023 na przeważającym terytorium kraju odznaczał się wysoką temperaturą powietrza i niską sumą opadów. Spowodowało to na część obszarów problemy ze wschodami rzepaku. Pogoda ta utrudniała także wykonanie zabiegów herbicydowych, insektycydowych i regulacyjnych w uprawie rzepaku.

Mimo to rzepak w październiku przyśpieszył pod względem wegetacyjnym i na wielu plantacjach była potrzeba wykonania powtórnej regulacji i ochrony fungicydowej rzepaku. W sezonie jesiennym należało także pilnować szkodników takich jak śmietka kapuściana i pchełka rzepakowa, mszyca, a w późniejszych fazach rozwojowych chowacza czy gnatarza rzepakowego.

Zboża ozime

Deficyt opadów w okresie sierpień-wrzesień opóźnił siewy zbóż ozimych. Opóźnienie to było spowodowane problemami z przygotowaniem gleby do siewu. Mimo to zboża posiane nawet w terminach opóźnionych (październik) ze względu na dłuższą wegetację jesienną pozwoliły na wejście w okres zimowy w fazach 2-3 liści oraz początku fazy krzewienia. Odchwaszczanie plantacji przebiegało bez problemów i było możliwe nawet do połowy listopada.

Jesienią 2023 było trzeba zwrócić uwagę na naloty mszyc szczególnie w przypadku uprawy jęczmienia oraz pszenicy ozimej.

Zboża na przeważającym obszarze kraju w okres zimowy weszły w dobrej kondycji.

Wiosna 2024

Rzepak ozimy

Rzepak przezimował dobrze i w wiosnę wszedł w bardzo dobrej kondycji. Wegetacja wiosenna zaczęła się bardzo wcześnie i już w lutym w niektórych regionach można było aplikować pierwszą dawkę azotu. Wczesną wiosną należało bardzo dokładnie pilnować nalotów chowacza czterozębnego, który pojawił się dość  wcześnie i był obserwowany na plantacjach nawet w lutym. Problemem było wstrzelenie się  jednak z zabiegiem regulacji łanu ze względu na warunki atmosferyczne utrudniające zabieg.

Wegetacja roślin ozimych była przyśpieszona o około 2 tygodnie i przyniosło to bardzo złe konsekwencje ze względu na wystąpienie przymrozków w okresie kwitnienia, które spowodowały liczne straty na plantacjach szczególnie w rejonie południowo zachodnim kraju.

Wystąpienie przymrozków w okresie kwitnienia oraz niedobór opadów w maju i czerwcu spowodował, że rzepak plonował poniżej oczekiwań. Plony na większości plantacji wynosiły średnio w granicy 2-3 ton/ha.

Cena rzepaku w okresie żniw oscylowała w granicy 1800-2000 zł netto/ tona co spowodowało, że opłacalność rzepaku została na niskim poziomie.

Zboża ozime

Tak jak w przypadku wegetacji rzepaku wegetacja zbóż ruszyła wcześniej i była również przyśpieszona o około 2 tygodnie. W marcu i kwietniu zboża rozwijały się dość dobrze i bez przeszkód korzystając z zapasów wody zimowej. Dopiero majowe przymrozki wyhamowały trochę tempo rozwoju, lecz ostateczną obniżkę plonowania spowodowała susza występująca w okresie maja i czerwca. Spowodowała ona straty w plonie sięgające 20-30%. Plon pszenicy ozimej wahał się od 5 do 8 ton. Jęczmień ozimy plonował przeważnie od 4 do 7 ton, a żyto ozime 3-6 ton.

W okresie żniw za pszenicę konsumpcyjną o białku powyżej 12,5 % można było uzyskać w okolicy 850zł netto. Za żyto płacono 500-550 zł netto, a jęczmień kosztował w okolicy 500-600 zł netto.

Zboża jare

Siew zbóż jarych był opóźniony ze względu na dość przekropny początek marca. Występująca susza w okresie maja-czerwca spowodowała, że zboża jare szybko zaschły i nie były w stanie optymalnie się rozwijać. Susza finalnie sprawiła, że plony zbóż jarych były dużo słabsze od zbóż ozimych.

Kukurydza

Areał siewów kukurydzy już po poprzednim słabszym sezonie 2023 został dość mocno ograniczony. Pierwsi rolnicy zaczęli wykonywać siewy już w okolicy 10 kwietnia. Kukurydze posiane do końca kwietnia charakteryzowały się dobrymi wschodami i szybkim wigorem. Kukurydze z siewów majowych nie były już tak równe i szybkie. Wynikało to z faktu, że wystąpił brak opadów w maju co spowodowało przesuszenie wierzchniej warstwy gleby. Problem sprawiało także zwalczanie chwastów. Szczególnie mowa tutaj o chwastnicy jednostronnej i komosie, które wschodziły ponownie po pojawieniu się opadów deszczów więc na wielu polach było konieczne wykonanie zabiegu poprawkowego.

Brak opadów i wysokie temperatury w okresie czerwca i lipca spowodował, że kukurydza w czasie kwitnienia nie była w stanie odpowiednio przeprowadzić procesu zapylenia co skutkowało nie pełnym uziarnieniem kolby. Niewystarczająca ilość wody wystąpiła także w sierpniu i te wszystkie czynniki spowodowały, że plony ziarna kukurydzy kolejny rok były dość przeciętne i wahały się w przedziale 6-9 ton o wilgotności 20-25%. Bywały jednak miejsca, gdzie lokalne opady deszczu pojawiły się w czas i plony oscylowały w granicy 10-15 ton. Zbiór kukurydzy na ziarno zaczął się dość wcześnie ponieważ, już z początkiem września. Większość odmian była zbierana o dość niskiej wilgotności wynoszącej w okolicy 20%.

Ceny kukurydzy mokrej podczas żniw wahały się w przedziale 450-500 zł netto.

Ziemniak

Zmniejszenie opłacalności produkcji zbóż i kukurydzy spowodowało, że wzrosło zainteresowanie produkcją ziemniaka. Dało się to zauważyć po dużym popycie na materiał kwalifikowany sadzeniaka, którego zaczęło wiosną brakować.

Pogoda w uprawie ziemniaka w roku 2024 nie była łaskawa. W wielu regionach majowe przymrozki przymroziły wschodzące ziemniaki posadzone na wczesny zbiór. Następnie brak opadów nie pozwolił na wytworzenie odpowiedniej ilości bulw. Ponadto wysokie temperatury i brak opadów spowodował, że rolnicy mieli problem ze zwalczaniem komosy. W tym roku dużym problemem była także presja ze strony stonki ziemniaczanej , w której zwalczaniu przeszkadzały wysokie temperatury powietrza ograniczające działanie insektycydów.  Plantacje nie podlewane odczuły dość mocno trudy suszy i plonowały poniżej średniej. Plony takich plantacji oscylowały w granicach 15-30 ton bulw/ha. W przypadku plantacji podlewanych wzrost plonu był widoczny i plony często przekraczały ponad 40 ton/ha.

Burak cukrowy

W czasie optymalnych terminów siewów buraka cukrowego występowały opady deszczów, które spowodowały opóźnienie siewów. Zdarzały się jednak plantacje, które przez wystąpienie nawalnych deszczów należało przesiać. Po wschodach ważne było przypilnowanie pojawienia się mszycy, której występowanie było dość duże. W maju i czerwcu pogoda sprzyjała rozwojowi buraków cukrowych.
W sierpniu i we wrześniu występujące deszcze zwiększyły presję ze strony chwościka i należało wykonywać zabiegi fungicydowe. Ich liczba bardzo często wynosiła od 3 do 5 zabiegów.

Kampania cukrownicza rozpoczęła się  na przełomie sierpnia i września. Plony korzeni i polaryzacja była zadawalająca i dająca dość dobrze zarobić. Niestety okrajanie umów na przyszły rok oraz zmniejszenie stawek nie napawa optymizmem i stawia opłacalność uprawy buraka cukrowego pod znakiem zapytania.

Jakich błędów z sezonu 2024 nie popełnić w sezonie 2025?

Pierwsza dawka nawożenia azotem

W roku 2024 błędem było zbyt późne podanie pierwszej dawki azotu w uprawie zbóż ozimych i rzepaku ozimego. Aplikacja na początku terminów umożliwiających wysiew już w lutym oraz początkiem marca była strzałem w dziesiątkę ze względu na wcześnie rozpoczętą wegetacje. Na początku wegetacji wiosennej było widać po roślinach - szczególnie po rzepaku, że odczuwają brak azotu. Wcześniejsze podanie azotu umożliwiło zaspokojenie głodu oraz rozpuszczenie granul i przyswojenie składników przez rośliny. Aplikacja nawozów w późniejszym terminie, w którym brakowało opadów powodowała często problemy z rozpuszczaniem i późniejszym przyswajaniem składników.

Przypilnowanie presji ze strony insektów

Rok 2024 był kolejnym, w którym ilość różnego rodzaju insektów była bardzo duża. Przekonali się o tym plantatorzy rzepaku, ziemniaków, buraków cukrowych, cebuli, zbóż czy kukurydzy. Część z insektów nie łapała się w pułapki, a znajdowała się na roślinach. Rozwojowi sprzyjały wysokie temperatury, które sprawiały także problemy z ich zwalczaniem ponieważ, większość insektycydów działa do temperatury 20 stopni Celsjusza. Innym ważnym aspektem jest także odpowiednie przygotowanie roztworu roboczego. Insektycydy powinny być stosowane w pH zakwaszonym oraz woda nie powinna być zbyt twarda, dlatego bardzo ważne jest zbadanie twardości i pH wody, którą się stosuję do wykonywania zabiegów środkami ochrony roślin. W przypadku potrzeby poprawy parametrów wody zalecane jest stosowanie adiuwantów regulujących te parametry.

Siewy rzepaku

Pogoda w czasie siewów w sezonie 2023 i 2024 nie należała do najbardziej sprzyjających. Trwająca w wielu regionach susza utrudniała uprawki pożniwne i przygotowanie gleby do siewów. Natomiast w czasie siewów rzepaku od około 15 do 25 sierpnia przez nasz kraj przechodziły burze z ulewnymi opadami deszczu, które powodowały zasklepienie wierzchniej warstwy gleby i problem ze wschodami. Z tego względu ważne jest obserwowanie pogody. Uprawa gleby na głęboko w przypadku uprawy bezorkowej powinna być wykonana na kilka dni po zbiorze rośliny przedplonowej. W przypadku uprawy tradycyjnej coraz większa ilość rolników wykonuje orkę bezpośrednio przed siewem wyrzucając na wierzch glebę posiadającą wilgoć. Zapewnia to uzyskanie niezbędnej do wschodów wilgoci. Ważne jest jednak w tym przypadku odpowiednie zagęszczenie gleby  wałem.

Ważny jest także odpowiedni termin siewu. Wcześnie siane rzepaki w ostatnich latach ze względu na dość ciepłe jesienie oraz dłuższy okres wegetacji bardzo mocno wybujały. Sytuacja ta powoduję, że należy o nie specjalnie zadbać. Regulacja takich plantacji bardzo często wymaga dwukrotnego zabiegu. Nie można również zapominać o ochronie fungicydowej. Rzepaki wcześnie siane wymagają także większego nawożenia azotowego. Jest to szczególnie widoczne na tegorocznych rzepakach, które zaczęły na końcu października oraz w listopadzie zmieniać barwę na fioletową oraz czerwoną. Objaw ten świadczy o spowolnieniu pobierania azotu i innych pierwiastków oraz braku składników pokarmowych. Zapobiec temu można stosując przedsiewnie lub w trakcie wegetacji jesiennej nawet do 100kg N.

Presja chwościka buraka cukrowego

Chwościk jest najgroźniejszą chorobą, która występuje w uprawie buraka cukrowego. Potrafi bardzo mocno ograniczyć plony i jakość zbieranych korzeni. Zagrożenie chwościkiem jest widoczne od lipca do końca wegetacji jesiennej. Presja chwościka rośnie szczególnie po występujących w trakcie wegetacji opadach deszczu. Warto więc monitorować plantacje i stosować zabiegi zapobiegawcze oraz interwencyjnie.  

Odpowiedni wybór odmian kukurydzy, rzepaku, zbóż jarych i ozimych

Niestety w ostatnich latach w przeważającym stopniu to pogoda odpowiadała za uzyskiwane plony roślin. Odpowiednie decyzje rolników, mogą natomiast ograniczyć straty spowodowane przez niekorzystny przebieg pogody. Jedną z takich decyzji jest wybór odmiany poszczególnych gatunków roślin wysiewanych na polach. Wybór odmiany dopasowanej do warunków glebowych oraz pogodowych pozwala ograniczyć  straty w plonowaniu. W przypadku wyboru odmiany należy kierować się doświadczeniami odmianowymi przeprowadzonymi w  swoim gospodarstwie oraz gospodarstwach sąsiadów z okolicy. Warto również sugerować się danymi prezentowanymi przez COBORU oraz zaprzyjaźnione firmy sprzedające materiał siewny.

Podsumowanie

Nadchodząca wiosna 2025 na ten moment nie zapowiada się dobrze. W dalszym ciągu występuję  brak opadów, który nie zwiększa rezerw wody w glebie. Nadal panuje niekorzystny stosunek cen płodów rolnych do ponoszonych kosztów, a rolnikom przybywa kolejnych obowiązków nakładanych przez Unię Europejską i polskie instytucje. Planowane do wycofania są także kolejne substancje czynne stosowane do ochrony roślin. Wszystkie te aspekty sprawiają, że rok 2025 może być kolejnym rokiem nie sprzyjającym sytuacji w rolnictwie.